10 trends die de vastgoedsector veranderen in 2019 (deel 2/2)

Op 7 januari kon je de eerste vijf trends al lezen. Hier vind je trend 6 t/m 10 en mijn conclusie.

Trend 6 | Maatschappelijke impact en investeren in (over)morgen

Momenteel zit de vastgoedsector in een hoogconjunctuur. Maar ondanks deze situatie weten we dat er diverse strategische vraagstukken zijn die de toekomst van de vastgoedsector drastisch gaan beïnvloeden. Anticipeert de sector in deze drukke tijd wel voldoende op maatschappelijke vraagstukken, trends (of maken we trends), regelgeving en innovaties? Het leveren van een bijdrage aan een toekomstbestendige stad en samenleving vraagt immers vandaag al om fundamentele keuzes.

Blackrock, het grootste hedgefund ter wereld, wil in de toekomst alleen nog maar investeren in purpose-driven organisaties. Dat zijn duidelijke signalen.Decennialang hebben de meeste vastgoedbedrijven hun strategieën gericht op het maximaliseren van het totale aandeelhoudersrendement. Leiders in vastgoed heroverwegen deze rol van het bedrijfsleven steeds meer. Verschillende trends liggen aan de basis van deze verschuiving. Allereest wordt de druk opgevoerd door stakeholders om een prominentere rol te spelen bij de aanpak van maatschappelijke vraagstukken zoals economische inclusie en klimaatverandering. Het realiseren van de VN-doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG’s) is niet mogelijk zonder de bijdrage van de vastgoedsector. Ten tweede richten investeerders steeds meer op de sociale en duurzaamheidspraktijken van bedrijven, aangezien het bewijs is geleverd dat de prestaties op die gebieden van invloed zijn op het maatschappelijk rendement op lange termijn. En ten derde worden er normen ontwikkeld waarvoor milieu-, sociale en governance-onderwerpen (ESG-kriteria) ook financieel relevant zijn voor de vastgoedsector. Naarmate deze trends in een stroomversnelling komen, moeten vastgoedbedrijven zich strategisch heroriënteren en rekening houden met de totale maatschappelijke impact die zij creëren op de korte en lange termijn.

Uit onderzoek (Boston Consulting Group, 2017) is gebleken dat bedrijven actief zijn op het gebied van ESG beter *3% tot 19% hoger) worden beloont door beleggers en bij bepaalde ESG onderwerpen de marges van de top performers tot 12,4 procentpunten hoger liggen. In Wintergasten gaf Nicole Maarsen (Syntrus Achmea REF) antwoord op de vraag Wat zijn jouw plannen voor 2019? “Wij gaan onze positionering “Beleggen met Betekenis” concreet implementeren door onze vele initiatieven gericht op zowel ESG als de SDG’s in de portefeuilleplannen van onze klanten en fondsen op te nemen. […]”. Op landelijk niveau heeft het College van Rijksadviseurs Panorama Nederland (PN) gelanceerd. PN verbeeldt hoe de grote maatschappelijke vraagstukken van nu, de komende decennia de sleutel kunnen zijn voor welkome, structurele verbeteringen van ons land. Ik verwacht dat in 2019 de activiteiten en de communicatie rondom maatschappelijke vraagstukken, vastgoed en hoe technologie hieraan kan bijdragen zich nog nadrukkelijker gaan manifesteren.

Trend 7 | RE:

Leiders besteden steeds meer aandacht aan verticale ontwikkeling om in te kunnen spelen op snel veranderende omgeving en de vragen van morgen. Verticale ontwikkeling vraagt verbeeldingskracht, radicaliteit en een langetermijnvisie.Het huidige bedrijf piept en kraakt, het in standhouden van het huidige bedrijf biedt geen duurzame toekomst. Zij willen (en moeten) het bedrijf opnieuw uitvinden. RE: voor staat dan ook voor RE:inventing, RE:think, RE:define, RE:imagine, RE:design. De toekomst bedenken, weerstanden afbreken en onbekend terrein verkennen is uitdagend en vraagt nieuw leiderschap. De eerste stap; de toekomst zien, is noodzakelijk voor alle transformationele inspanningen, en het meest uitdagend.

Volgens een wereldwijde PwC-enquête onder CEO’s van alle bedrijfssectoren, vond slechts 10% van de managers van onroerend goed dat de snelheid van technologische ontwikkelingen een uitdaging vormde voor hun bedrijf, vergeleken met 38% in alle bedrijfssectoren. Innovatie en organisatie zijn twee van de grootste uitdagingen voor vastgoedbedrijven van vandaag. Dat komt omdat markt- en organisatiesystemen buitengewoon complex en onvoorspelbaar zijn. De belangrijkste eigenschappen van effectief PropTech leiderschap gaan over het mogelijk maken van deze uitdagingen door het: bieden van visie en doelen, scheppen van voorwaarden om te experimenteren, in staat stellen mensen om anders te denken en laten samenwerken van mensen over grenzen heen. Gevestigde (inter)nationale vastgoedbedrijven – zoals Schiphol Real Estate, ISS, JLL, Bouwinvest, Unibail-Rodamco-Westfield – investeren structureel in PropTech leiderschap. De grote vraag voor 2019 is: hoe schalen bedrijven PropTech leiderschap verder op? Met andere woorden hoe leid je je werknemers ‘opnieuw’ op, om ze klaar te stomen voor de toekomst?

“CEO tegen HR-manager: Wat als we investeren in onze mensen en ze daarna weggaan? HR-manager tegen de CEO: Wat als we het niet doen en ze blijven?”

Interessante veranderingen zien we in de veranderende rollen die worden gecreëerd binnen traditionele vastgoedbedrijven (die deze mentaliteitsverandering weerspiegelen) zoals: Wellness Lead, Growth Manager of Customer Experience Manager’. De meest in het oogspringende bedrijfstransformatie in Nederland is die van OVG naar Edge Technologies. Een toonaangevende projectontwikkelaar die zich zichtbaar aan het transformeren is naar een Tech bedrijf. In de vastgoedsector zijn ook diverse andere transformaties zichtbaar – van woningbouwer naar woonbedrijf en van facility serviceprovider naar workplace strategist. In 2019 gaan deze transformaties nog meer zichtbaar worden.

Trend 8 | De romantiek bloeit verder op tussen eigenaar en gebruiker

Plaats gaat niet alleen over gebouwen of de ruimtes ertussen. Plaats gaat over de ervaringen waar mensen naar hunkeren en de connecties die mensen maken om de gemeenschap te creëren. Vastgoed gaat niet meer over stenen, maar over mensen. Gespreksonderwerpen zoals “Your Building is Talking, Are You Listening?” en “Bouwen we muren of bouwen we leven?” zien we steeds vaker de revue passeren. Co-working was het domein van freelancers en startups. Inmiddels gaat het over een grotere transformatie, namelijk die van mensen, cultuur, technologie en service van werk. 90% van de totale kosten van een gebouw is, mensen. De romantiek laait dan ook op tussen vastgoedeigenaar en de gebruiker. De dagen van het kopen van onroerend goed, het 20 jaar vasthouden en niets doen, zijn allang voorbij. Vastgoedbedrijven moeten in het spel zo ver mogelijk vooruitlopen op een positieve ervaring van gebruikers. Het onderhouden van de relatie is als een openhaard. Kom je te dicht bij dan kan je je verbranden. Sta je te ver weg dan krijg je geen warmte en uiteindelijk betalen zij de huur. Kortom, vastgoed focust zich in 2019 nog meer een positieve gebruikerservaring en love is in the air.

Trend 9 | Nadruk op welzijn door War-for-Talent

Naast een tekort aan technici heeft de vastgoedsector ook mensen nodig met andere talenten en competenties om te voldoen aan de veranderende klantvraag. Het vissen in de vijvers is al in volle gang en alles wordt uit de kast gehaald om het talent voor zich te winnen. In 2019 komen de vacaturesteksten en wervingsvideo’s nog frequenter langs in je timeline. Daarnaast komt en ook meer aandacht voor well-being om mensen te blijven binden en te boeien. Naast horizontale ontwikkeling (toevoegen van kennis, vaardigheden en gedragsalternatieven = levenslang leren) komt er meer aandacht voor welzijnsactiviteiten en positieve gezondheid (lichaamsfuncties, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen dagelijks leven) die bijdragen aan het nieuwe denkniveau, aan de verticale ontwikkeling.

Trend 10 | Adaptatie van nieuwe technologieën neem toe

Technologie maakt het allemaal uiteindelijk goedkoper, maar investeringen (in onderzoek, bouwen van MVP’s, experimenten, pilots) gaan hieraan vooraf. Het gaat niet om de technologie, maar om mensen en wat ze met deze technologie doen. Innoveren is tenslotte experimenteren en leren. Daar moet ruimte voor worden gemaakt of genomen. Het is nu de vraag of de vastgoedsector technologieën verder gaan implementeren en opschalen. In 2019 verwacht ik dat deze ruimte verder gaat groeien, het kaf van het koren verder wordt gescheiden en de zoektocht naar opschaling meer ruimte gaan krijgen.

·      Artificial Intelligence – Data Rich and information poor

AI-wetenschapper Andrew Ng citerend: “Artificial Intelligence is the new electricity”.Artificial Intelligence (AI) wordt steeds fundamenteler en transformatief. Het aannemen van een ‘AI first’-houding, wordt steeds noodzakelijker. De gebouwde omgeving creëert een exponentiele hoeveelheid data. Helaas wordt die waardevolle data onderbenut of zelfs vergeten. Het gaat in de huidige praktijk vaak om het digitaliseren (van analoog naar digitaal) van bestaande processen. Daardoor komen bedrijven inmiddels om in de data, maar ze weten vervolgens niet hoe ze die het beste kunnen analyseren en/ of de processen te automatiseren. Met andere woorden: data rich and information poor. James Dearsley (UK) zegt regelmatig over PropTech: “PropTech is like teenage sex; everyone talks about it, everyone thinks everyone else is doing it & so claims to do it.”Zo is het ook met data en AI in de vastgoedsector.

“The trend to watch is an increase in tools that make it easy for non-experts to participate in AI and analytics.” –Cassie Kozyrkov, Chief Decision Scientist, Google.

De verwachting is dat de markt van Machine Learning (onderdeel van AI) groeit van $1,41 naar $8,81 miljard in 2022. De grootste uitdaging op het gebied van AI is het gebrek aan standaardisatie en ondoorzichtigheid van de gegevens. Als gevolg daarvan zal de vooruitgang in op dit gebied worden bepaald door (cross-sectorale) samenwerking. Artificial Intelligenceis volgens mij wel de meest besproken nieuwe technologie van 2018 in de vastgoedsector, en dan met name het onderdeel Machine Learning. In 2019 neemt de bewustwording verder toe en wordt er meer geïnvesteerd AI-vaardigheden. Hoewel data een zeer waardevol bezit is, staat data nog niet op de bedrijfsbalans in 2019.

·     Voice – assistenten laat zich horen!

Spraaktechnologie is geëxplodeerd en sinds 24 oktober jl. praat Google Assistant Nederlands, waardoor de Nederlandse markt openligt. Voice krijgt -naar verwachting – grote impact op onze levens. Inmiddels gebruiken 600 miljoen mensen wereldwijd minstens één keer per week een stem-assistent. Slimme speakers veranderen ons internetgedrag ingrijpend, net zoals de smartphonedat eerder deed. Spraaksoftware herkent inmiddels 95% van de menselijke spraak. Dat is hetzelfde kwaliteitsniveau als een conversatie tussen twee mensen. Het aansturen van een smart-tv, digitale thermostaat, online huisbeveiligingssysteem en slimme verlichting gaat sneller dan alles handmatig instellen. Voice gaat er voor zorgen dat we opnieuw gaan nadenken over de inrichting van ruimten, zoals werkplekken. In het verbouwde kantoor van Microsoft op Schiphol maken ze gebruik van Cortana en is Nederland het snelst groeiende land voor Google Assistant in huis.

·     Digital Twin wordt het nieuwe VIM

Door een Digital Twin van een fysiek object te creëren en deze dynamisch aan te passen met behulp van real-time data (m.b.v. IoT, AI en data-analitics), kunnen ingenieurs de prestaties van objecten als auto’s, gebouwen en zelfs straalmotoren beter monitoren, analyseren en ‘wat als’-scenario’s te testen. Onderzoeksbureau Gartner voorspelt dat “de helft van de grote industriële bedrijven tegen 2021 gebruik zal maken van Digital Twins, waardoor de effectiviteit van deze organisaties met 10% toeneemt”. Deze voorspelling biedt enorme kansen voor de levenscyclus van vastgoed. Ook investment managementfirma Goldman Sachs maakt gebruik van Digital Twin technologie. Zij hebben de technologie opgenomen in hun serie The Outsiders als een trend die “op de rand staat van het hedendaagse beleggingsuniversum”.Het Bouw Informatie Model (BIM) gaat uiteindelijk plaatsmaken voor het Vastgoed Informatie Model (VIM). Indien deze Digital Twins onderling verbonden zijn dan ontstaat er een Internet of Twins, een smart city maar dan bottom-up of zoals Coen van Oosterom (Edge Technologies) het zo mooi noemde: City-as-a-Service. Vragen die we elkaar vaker gaan stellen in 2019 zijn: Hoe waarderen we een fysiek gebouw in combinatie met een virtuele kopie? Wie is de eigenaar van de data en de Digital Twin? en Hoe gaan we samenwerken in zowel het fysieke als in het virtuele model gedurende de levenscyclus?

·     Hypes en andere ontwikkelingen..

2018 was ook het jaar van de Blockchain hype en de koersdaling van de Bitcoin. De blockchain euforie heeft plaatsgemaakt voor ontnuchtering. Dit is geen slecht nieuws. Het ecosysteem kan zich nu concentreren op het leveren van echte toepassingen en het oplossen van echte problemen. Bijvoorbeeld het opnieuw beveiligen van blockchain door de opkomst van quantum computing. Aan Fibree zal het niet liggen om blockchain in vastgoed te promoten en opzoek te gaan naar use-cases.

Op dit moment wordt er geëxperimenteerd met 5G (mogelijk 5x sneller dan de huidige 4G netwerken). Europa heeft afgesproken dat in 2020 tenminste 1 grote stad voorzien is van een 5G-netwerk en voor Nederland wordt het Amsterdam. In veel bedrijven stelt Extended Reality (XR) werknemers al in staat om op nieuwe manieren met elkaar samen te werken, waardoor de manier waarop post-industriële bedrijven werken fundamenteel verandert. Dit jaar gaan in het voorjaar drones de lucht in op pakketten verzorgen rondom Helsinki. Ook Amazon, UPS en DHL plannen drone-delivery activiteiten. In 2018 kocht het Japanse bouwbedrijf Komatsu 1000 drones waarmee ze bouwplaatsen scannen, material identificeren en (potentiele) bouwgebieden in kaart brengen. Een andere innovatie in dronetech is bijvoorbeeld het in kaart brengen van landgebruik. De combinatie tussen geo en (drone)tech gaat zich in 2019 verder ontwikkelen, mede vanwege het tekort aan technici.

Het aantal praktische toepassingen zal verder groeien in 2019. Het verbinden van verschillende technologieen biedt enorme kansen voor proces-, product en businessmodel innovaties. Investeren (in nieuwe projecten en vaardigheden) is noodzakelijk, waardoor de adaptatie wordt versnelt.

Conclusie | Transformatie is beter

De 10 trends staan van het tweeluik staan niet op zichzelf. Ik heb ze benoemd omdat ze onderdeel uitmaken van een groter ontwikkeling, verticale ontwikkeling. 2019 belooft een enerverend jaar te worden. Onvermijdelijke verstoring is waarschijnlijk de juiste strategie voor 2019. Vastgoed is niet immuun voor conjunctuurcycli, economische recessies of ontwrichtende zwarte zwanengebeurtenissen – zoals een handelsoorlog, valutacrisis of cyberterrorisme.

Mijn tips voor 2019:

  1. Investeer 2x zoveel in talent, cultuur en processen dan in tools;
  2. Laat het dak laten repareren, nu de zon nog schijnt;
  3. Investeren verticale ontwikkeling;
  4. Maak dingen af en schaal het op, het leven is niet permanent beta;
  5. Maak keuzes voor de toekomst, houd focus en zeg ook eens nee.

Verandering is goed. Transformatie is beter. PropTech gaat in 2019 op de een of andere manier een nog grotere rol spelen in jouw professionele en persoonlijke leven. Maak je klaar om naar een volgend niveau te groeien! Ik wens je een succesvol en innovatief 2019..

Auteur: Menno Lammers | Copyright ©

Lees [hier] deel 1 van “10 trends die de vastgoedsector veranderen in 2019”.

Ben je benieuwd naar alle 10 de trends en het verhaal er achter?

Wil je weten wat deze trends voor jouw organisatie betekenen en hoe je ze kan opzetten naar nieuwe zakelijke kansen? Boek Menno als spreker voor jouw bedrijf!

Menno Lammers - Spreker
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *