10 trends die de vastgoedsector veranderen in 2019 (deel 1/2)

Ieder jaar maakt Google een overzicht van zij opvallend vinden. Hoe zag het jaar 2018 eruit in Google search? De Zweedse dance-producer Avicii is het meest gezochte woord van Nederland in 2018. In een jaar van ups en downs zocht de wereld meer dan ooit tevoren naar “goed” – volgens Google Trends. De zoekterm ‘PropTech’ op Google Trends groeit overigens ook gestaag. Het meest gedeelde PropTech artikel in 2018 is geschreven door de New York Times: The Hot Property That’s Next on Tech’s Agenda: Real Estate.

Eind vorig jaar schreef ik over 4 trendlijnen in de vastgoedsector: Digitalisering transformeert het speelveld, People centraal maakt de cirkel rond (geluk, gezondheid en gebouw), experimenterende ondernemer en Space as a Service zorgt voor groei en disruptie. Het is elk jaar weer een mooie puzzel om een trendartikel te schrijven. Het zijn mijn waarnemingen op basis van gesprekken, mijn onderbuikgevoel, gelezen boeken en andere content die mij het afgelopen jaar ter ogen zijn komen. Dit jaar heb ik ervoor gekozen om een verkorte (Nederlandse) versie (geen samenvatting) te publiceren in Stedenbouw & Architectuur en lees je de uitgebreide 2-luik op de website van PropTechNL.

“THE BEST WAY TO PREDICT THE FUTURE IS TO CREATE IT!” – ABRAHAM LINCOLN

2019 wordt het jaar van verticale ontwikkeling

Voor 2019 verwacht ik dat verticale ontwikkelingeen extra boost krijgt. Verticale ontwikkeling is het vermogen om met ontwrichtende veranderingen om te gaan. Dit vereist om het verleden los te laten en de toekomst te omarmen. Het bewustzijn om van de ene ‘staat van zijn’ naar de andere te verplaatsen. In de taal van Tech: het verschil tussen meer apps op je device zetten en het veranderen van je operating system (OS). Het eerste is een simpele uitbreiding, het tweede een fundamentele verandering waarbij de complete (software) infrastructuur op z’n kop gaat. In de 10 trends lees je hoe meer over deze verticale ontwikkeling.

Trend 1 | Tech bedrijven vergroten marktaandeel in de vastgoedsector

De wereldwijde Tech spelers zoals Google, Apple, Amazon en Facebook (GAAF) – herdefiniëren werk, winkelen, mobiliteit, vrije tijd en het alledaagse van hoe we leven. Zo ontwikkelt Google’s werelds eerste gebied gebouwd op data (gemonitord door een onafhankelijke organisatie, de Civic Data Trust). Dit project Sidewalk Toronto (overheidsinstantie Waterfront Toronto en Sidewalk Labs (onderdeel van Alphabet, het moederbedrijf van Google)) heeft als doel een gemengde residentiële en commerciële gemeenschap te creëren aan de oostkust van Toronto. Eind 2018 besteedde Google $1 miljard om een gebied dichtbij haar hoofdkwartier in Silicon Valley te kopen en recentelijk investeerde Google ook in Artificial Intelligence (AI) propertymanagement startup AskPorter. Apple is winkels aan het bouwen. Een nieuwe winkel in de Carnegie Library, een soort privé-ontwikkeling stadsplein, in Washington DC zal binnenkort worden geopend. Facebook is ook actief op de huizenmarktIn 2018 investeerde Amazon voor $6,7 miljoen in de huizenbouw startup Plant Prefab. Daarnaast maakte – na competitie – Amazon bekend waar HQ2 zich gaat vestigen: in Long Island City (Queens) en in Northern Virginia. (Amazon plaats ook nog een kantoor van 5.000 medewerkers in Nashville, Tennessee).

Daarnaast zijn er nog andere grote Tech bedrijven die een duit in het digitale zakje doen. Microsoft lanceerde Azure Digital Twin voor gebouwen en investeert onder andere in het futuristische Belmont (Arizona, VS). Airbnb lanceerde het nieuwe initiatief Backyard en gaat in 2019 huizen (Accessory Dwelling Units) ontwikkelen en bouwen met een zo’n klein mogelijk footprint. Union Point (ontwikkelt door LStar Ventures en General Electric) streeft naar een community met huizen, kantoren, winkels en restaurants”, maar het is ook een levend laboratorium. Ondertussen maakt IBM de Haven van Rotterdam smart en bouwt Siemens Siemensstadt 2.0. Software eet ook de vastgoedwereld op volgens Alex Rampell (general partner, Andreessen Horowitz): When software eats the real (estate) world. Deze ontwikkeling dwingt de internationale vastgoedsector om zichzelf opnieuw uit te vinden en verder op reis te gaan (dat gaat verder dan een middagdag innovatietoerisme).

Trend 2 | Grenzeloos investeren in de PropTech jungle

2018 was een record jaar ($23 miljard) voor investeringen in het Europese technologie-ecosysteem. Europa telt inmiddels 61 Unicorns (een startup met een waardering van $1+ miljard). Volgens Eurostat groeit de Europese technologie-(software)industrie 5x sneller dan de rest van de Europese economie in termen van bruto toegevoegde waarde, een niveau dat de laatste jaren is versneld. London, Berlijn en Parijs zijn de grootste Tech communities van Europa en voor Nederland staat Amsterdam niet verrassend op nummer 1. In Nederland is er volgens Dealroom.co voor $572 miljoen geïnvesteerd in Tech bedrijven.

Uit recent onderzoek (KPMG, sept. 2018) is gebleken dat het bewustzijn van de impact van technologie op de vastgoedsector is toegenomen. Het aantal PropTech (Property Technology) solutionsis in de afgelopen 2-3 jaar ook flink gegroeid en er is een ware PropTech jungle ontstaan. In 2018 is er door VC-investeerders voor €335 miljoen geïnvesteerd in Europese PropTech startups, volgens PitchBook. Nested (UK) spande dit jaar de kroon in Europa met een investering van £120 miljoen. Buiten Europa maakten de overname van PlanGrid door Autodesk ($875 miljoen) indruk. WeWork ontving in totaal $3 miljard van het Japanse Softbank. Softbank investeerde ook $865 miljoen in bouw startup Katerra en het online huizenplatform Opendoor ontving $725 miljoen. Volgens Cruchbase werd er het meest gezocht op hun website naar bedrijven als Coinbase, Airbnb, Lime, Bird, Sequoia Capital en was de grootste funding ronde voor Ant Financial (Series C – $14 miljard).

Hoewel de Europese markt nog geen PropTech Unicorns kent is de Europese investeringsmarkt zeer dynamisch. Internationaal scoort Nederland hoge ogen op PropTech gebied. Uit onderzoek (Unissu 2018) blijkt dat Nederland 2estaat op de ranglijst met het grootste aantal PropTech startups per inwoner. Finland is nummer 1 en Zweden staat op de 3plaats. Global Founder Partners, Pi Labs en Seedcamp zijn volgens Pitchbook de grootste PropTech investeerders van Europa. In 2018 waren VC-investeerders goed voor 52 deals (€335 miljoen). In Nederland haalde PropTech bedrijven SKEPP, Lone Rooftop, Healthy Workers en Parkbee geld (resp. €1,5 to 5 miljoen) op voor internationale expansie. Edge Technologies nam een belang van 30% in Epicenter. Royal HaskoningDHV investeerde in HAL24K en Office App opent een kantoor in Toronto. VC-investeringen zullen zeker groeien in 2019, desondanks is de verwachting dat VC’s wel selectiever en meer op hun hoede zijn. Gevestigde bedrijven gaan zich ook nadrukkelijker profileren als investeerder. Als founders de toekomst bouwen, dan zijn investeerders de selectieve veranderaars.

Trend 3 | Groen is het nieuwe grijs

Pantone heeft voor de lente/ zomer twee groen tinten (17-0542 en 18-0416) gekozen. In vastgoed gaan het grijze cement en de grijze installaties ruimte maken voor groen en groene planten. De natuur heeft positieve effecten op het welzijn van mensen en planten hebben talloze voordelen voor onze gezondheid en persoonlijke harmonie. Planten geven rust, ontspanning en verbeteren de luchtkwaliteit (Vrouwentongen zijn het sterkste blijkt uit NASA-onderzoek) en absorberen planten geluid. Voor de nieuwe kantoren van bijvoorbeeld Google, Amazon en de LEGO Group spelen natuur, licht en planten een zeer belangrijke rol. In Nederland zijn Wonderwoods, The Spot, Trudo Toren, Westerpark West en Vertical opmerkelijke gebouwen, vanwege hun groene gevels. Deze ontwikkelingen sluiten mooi aan bij de uitspraak van TechArchitect Ben van Berkel (UNStudio) in het eindejaarsmagazine van het FD: “Laten we een leefomgeving creëren die niet de hele tijd prikkelt en ook ruimte geeft aan reflectie”.Het aantal ontwerpoplossingen waar de natuurlijke elementen een belangrijke rol vertegenwoordigen nemen verder toe en Japanse Shinrin-yoku (bosbaden, een eeuwenoude Japanse traditie)gaat haar intrede doen, omdat we stilte (oa. digital detox), hout en planten in 2019 gaan herwaarderen.

Trend 4 | Alternatieve woonvormen

In oktober 2018 bracht WeWork het rapport uit over de impact van het Wework co-working concept in London (inmiddels is 17% van de kantoren op flexibele basis). Zij tonen onder meer aan dat huurders 38% kosten besparen, dat de business met gemiddeld 34% groeit en dat de gevestigde bedrijven gemiddeld 5,8 mensen nieuwe aannemen. Co-living is een logische gevolgstap. Een Deense Twin Study stelde vast dat slechts 20 procent van de levensduur van een gemiddelde mens wordt bepaald door genen, terwijl ongeveer 80 procent wordt beïnvloed door levensstijl en leefomgeving (zie ook Blue Zones). De lijnen tussen wonen, werken en spelen vervagen, de huizenprijzen in steden stijgen, het aantal mensen dat in de stad wil wonen groeit door en is er een toenemende mismatch is tussen aanbod (de fysieke woninginventaris) en vraag (snel veranderende consumentenvoorkeuren). Daarnaast leeft 1 op de 10 mensen in eenzaamheid, neemt de vergrijzing toe, stijgen de zorgkosten en wordt de sharing-economy steeds meer gemeengoed. De bovenstaande ontwikkelingen, bieden enerome kansen voor alternatieve woonvormen zoals co-living (ondersteund door nieuwe technologie). In de vastgoedsector zien we al diverse (inter)nationale initiatieven zoals: The Collective, Common, WeLive, Student Hotel, Medici Living Group (december 2018 $1.14 miljard investeringsronde)en het Nederlandse Zoku. Ik verwacht dat het aantal co-living locaties en concepten gaat groeien en dat het aantal digitale services (communitymanagement, beheer&onderhoud, stomerij, etc.) in appartementcomplexen verder gaat toenemen.

Trend 5 | Data ethiek op de strategische agenda

Het afgelopen jaar is er veel gesproken en geschreven over data (de nieuwe olie) en de rol van de grote Tech bedrijven. De invoering van de AVG en het dataschandaal van Cambridge Analytica hebben de discussie over het gebruik van data verder aangescherpt. Hoewel digitaal vele glanzende kanten kent zoals nieuwe technologieën die klantervaringen kunnen transformeren, productinnovaties stimuleren en de bedrijfsprestaties verbeteren. Digitale ethiek blijft wel een topic in 2019. Na de inwerkingtreding van de AVG komt de ePrivacy Verordening (EPV die bijvoorbeeld vertrouwelijkheid van communicatie reguleert en breder gaat dan alleen persoonsgegevens) eraan. Vragen die veelvuldig worden gesteld in 2019 zijn: “Hebben we technologie met alle privacy issues en dataverzameling wel nodig?” en “Waarom verzamelen we deze gegevens en welke data hebben we echt nodig?” en “Zijn we compliant?”. Daarnaast zal er ruimte ontstaan voor een nieuwe rol, de Privacy & Product counsel. Deze persoon is sparringpartner voor de technical engineer en kijkt naar wat er ethisch en juridisch wenselijk is. Responsible AI gaat een steeds belangrijkere rol spelen en wordt uiteindelijk onderdeel van het businessmodel. Het moment dat een algoritme (in Nederland) aangeklaagd wordt, laat nog op zich wachten.

Auteur: Menno Lammers | Copyright ©

Lees hier deel 2 – vanaf 14 janauri 2019 – van “10 trends die de vastgoedsector veranderen in 2019”.

Ben je benieuwd naar alle 10 de trends en het verhaal er achter? Wil je weten wat deze trends voor jouw organisatie betekenen en hoe je ze kan opzetten naar nieuwe zakelijke kansen? Boek Menno als spreker. Stuur een bericht naar: Menno@PropTech.NL

Menno Lammers - Spreker
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *